
Nietzsche & Dostoevsky đối thoại
Sau đây là một cuộc đối thoại giả tưởng giữa hai tư tưởng gia hiện sinh Nietzsche và Dostoevsky, lấy bối cảnh hai người [...]
Đã bao giờ bạn bắt gặp bản thân ngẩn ngơ nhìn ra ngoài cửa sổ, chìm đắm trong suy tưởng về các chủ đề “lớn lao” — về những lựa chọn định hình nên số phận, về con đường mình đã đi, hay đơn thuần là nỗi khao khát thầm lặng về “một điều gì đó sâu sắc và ý nghĩa hơn” giữa guồng quay hối hả của đời sống?
Vào những khoảnh khắc như vậy, phim ảnh là “người bạn đồng hành” mà tôi thường tìm đến. Không chỉ dừng lại ở tính giải trí đơn thuần, có những bộ phim giống như “tấm gương” phản chiếu thế giới nội tâm, khuyến khích ta nhìn sâu hơn vào những rạn nứt của tâm hồn, cũng như đủ can đảm đặt những câu hỏi mà đôi khi bản thân hay né tránh.
Những bộ phim đó – chúng ta thường gọi tên nó là “phim về hiện sinh”.
Dưới đây là tổng hợp 20 kiệt tác thuộc nhóm phim kể trên. Hy vọng thông qua danh sách này, bạn đọc sẽ tìm thấy một “mảnh ghép” còn thiếu trong bức tranh tâm tưởng của chính mình – hay chí ít là niềm ủi an nhẹ nhàng rằng bản thân không hề đơn độc trong hành trình đi tìm bản thể.
Sẽ ra sao nếu không có ngày mai? Vì hôm nay đâu có ngày mai nào đâu!
Thoạt nghìn, bạn có thể cho rằng đây chỉ là một bộ phim hài tình cảm thập niên 90, nhưng thực chất, Ngày Chuột chũi là minh họa hoàn hảo cho triết lý “Thần thoại Sisyphus” của Albert Camus. Phim theo chân Phil Connors, một tay phóng viên kiêu ngạo và ích kỷ bị mắc kẹt trong một “vòng lặp thời gian”: liên tục thức dậy và sống đi sống lại một ngày duy nhất tại một thị trấn nhỏ nhàm chán.
Vượt qua sự phi lý của thực tại
Ban đầu, Phil tận dụng vòng lặp này để sống buông thả (mà không phải gánh chịu hậu quả); nhưng sau một thời gian, anh rơi vào tuyệt vọng và không ít lần tìm cách tự sát. Nhưng cái chết cũng chẳng giải thoát được anh.
Cuối cùng, Phil nhận ra: anh không thể thay đổi việc mình bị kẹt trong ngày 2 tháng 2, nhưng anh có toàn quyền lựa chọn cách mình sống trong ngày hôm đó. Và thế là anh bắt đầu học đàn, học tiếng Pháp, cũng như tận dụng mọi giây phút để giúp đỡ những người xung quanh.
🎬 Vì sao nên xem bộ phim này?
Phim về hiện sinh
Chúng ta chấp nhận thực tại thế giới như nó được thể hiện ra trước mắt mình. Đơn giản vậy thôi.
Nếu Jean-Paul Sartre sống ở cuối thế kỷ 20, có lẽ ông sẽ viết kịch bản bộ phim này. Buổi diễn của Truman kể về Truman Burbank, một người có cuộc đời hoàn hảo, vợ đẹp, việc làm ổn định, hàng xóm thân thiện. Có điều, toàn bộ thế giới đó thực tế là một phim trường khổng lồ, và mọi người xung quanh anh đều chỉ là diễn viên.
Cái giá của tự do đích thực
Khi phát hiện ra điều này, Truman đứng trước lựa chọn đầy khó khăn: Tiếp tục sống trong thế giới giả tạo nhưng an toàn này, hay bước ra cánh cửa thế giới thực – đầy rẫy bất trắc và đau khổ, nhưng mới là “thật”? Khoảnh khắc con thuyền bé nhỏ của Truman đâm vào bức tường bầu trời giả mạo chính là ẩn dụ cho việc con người rũ bỏ trạng thái “ngụy tín” (bad faith) để giành lấy quyền làm chủ cuộc đời mình.
🎬 Vì sao nên xem bộ phim này?
Phim về hiện sinh
Sức mạnh tinh thần của con người được xây dựng trên nền tảng những trải nghiệm mới.
Dựa trên một câu chuyện có thật, Về với thiên nhiên là bản hùng ca đầy bi tráng về khao khát tự do tuyệt đối. Bất mãn với xã hội tiêu dùng giả dối và kỳ vọng gia đình, chàng thanh niên ưu tú Christopher McCandless đã đốt hết tiền bạc, cắt đứt liên lạc, để một mình dấn thân vào vùng hoang dã Alaska.
Hạnh phúc chỉ thật khi được sẻ chia
Christopher đã sống trọn vẹn với lý tưởng hiện sinh của mình: chối bỏ mọi lề thói để tìm kiếm bản ngã nguyên thủy nhất giữa thiên nhiên. Tuy nhiên, tự do tuyệt đối đi kèm với cái giá rất đắt. Giữa lúc kiệt quệ và cận kề cái chết trong chiếc xe buýt bỏ hoang, anh nhận ra một chân lý đầy chua xót về nhân sinh: Dù có tự do đến đâu đi chăng nữa, thì con người vẫn luôn khao khát được kết nối.
🎬 Vì sao nên xem bộ phim này?
Đọc thêm: Tuyển tập 21 phim về khám phá bản thân
Mọi ngã rẽ đều là con đường đúng đắn. Mọi thứ đều có thể đã rẽ sang một hướng khác. Và nó cũng sẽ không vì thế mà mất đi ý nghĩa.
“Chừng nào ta chưa đưa ra lựa chọn, thì mọi thứ vẫn luôn khả thi.” Cuốn phim khoa học viễn tưởng – tâm lý này có thể ví như phiên bản điện ảnh cho khái niệm “nỗi lo âu về tự do” của triết gia Kierkegaard. Phim kể về Nemo Nobody, con người phàm trần cuối cùng còn sống sót trên Trái Đất năm 2092. Trên giường bệnh, ông hồi tưởng lại các trải nghiệm quá khứ của mình.
Gánh nặng của sự lựa chọn
Khoảnh khắc “định mệnh” của Nemo xảy ra năm 9 tuổi – khi cậu bé đứng ở sân ga và phải quyết định đi theo bố hay mẹ. (hai người đã quyết định ly hôn) Chính từ giây phút đó, bộ phim rẽ ra hàng loạt các phiên bản cuộc đời song song – tùy theo mỗi lựa chọn nhỏ nhặt mà cậu đưa ra. Như ta có thể thấy qua câu chuyện của Nemo, quyền tự do chọn lựa không hẳn mang lại hạnh phúc – bởi mỗi khi chọn một con đường, ta đồng thời “giết chết” hàng vạn “cuộc đời” khác của chính mình.
🎬 Vì sao nên xem bộ phim này?
Phim về hiện sinh
Nếu em có thể nhìn thấy toàn bộ cuộc đời mình từ đầu đến cuối, liệu em có muốn thay đổi điều gì không?
Tuy được “gắn mác” là bom tấn khoa học viễn tưởng về người ngoài hành tinh, Cuộc đổ bộ bí ẩn hàm chứa một câu hỏi hiện sinh mang đậm tinh thần Amor Fati (Tình yêu định mệnh) của Nietzsche. Trong phim, nhà ngôn ngữ học Louise Banks được cử đi giao tiếp với sinh vật ngoài hành tinh (Heptapods). Khi học được ngôn ngữ của họ, cô đồng thời nhận lấy một năng lực đặc biệt: nhìn thấu toàn bộ thời gian của mình từ quá khứ đến tương lai.
Đón nhận đau khổ để sống trọn vẹn
Louise thấy rằng trong tương lai, cô sẽ yêu, sẽ có một cô con gái tuyệt vời, nhưng rồi đứa bé ấy sẽ chết vì một căn bệnh nan y không thể chữa khỏi, và người chồng sẽ rời bỏ cô trong đau đớn. Câu hỏi đặt ra là: Nếu bạn biết trước toàn bộ cuộc đời mình từ lúc bắt đầu cho đến khi kết thúc bằng bi kịch, liệu bạn có chọn sống cuộc đời đó hay không?
🎬 Vì sao nên xem bộ phim này?
Tôi không thể ghét bỏ người khác được. Tôi không còn đủ thời gian cho những việc như thế.
Là tác phẩm nổi tiếng của đạo diễn huyền thoại Akira Kurosawa, Ikiru (生きる, tiếng Nhật nghĩa là “Sống”) kể về Kanji Watanabe – một viên chức chính phủ mẫn cán nhưng tẻ nhạt, người đã dành 30 năm cuộc đời làm công việc đóng dấu giấy tờ như một cái “xác ướp” vô hồn. Mọi thứ bỗng nhiên đảo lộn khi ông phát hiện mình bị ung thư dạ dày giai đoạn cuối và chỉ còn sống được vài tháng.
Thức tỉnh trước bờ vực thẳm
Bản án tử đã đánh thức Watanabe khỏi cơn ngủ mê. Lần đầu tiên, ông nhận ra bản thân chưa bao giờ thực sự “sống”. Ông cuống cuồng đi tìm ý nghĩa: vung tiền vào các hộp đêm, uống rượu, đắm mình trong lạc thú… nhưng tất cả chỉ kết thúc trong cảm giác trống rỗng ê chề.
Cuối cùng, sự “cứu rỗi” đến từ một quyết định nhỏ bé nhưng vĩ đại: ông dùng toàn bộ chút sức tàn và quyền lực nhỏ nhoi của mình đối mặt với hệ thống quan liêu thối nát – để xây dựng sân chơi cho trẻ em nghèo trước khi nhắm mắt.
🎬 Vì sao nên xem bộ phim này?
Trong các mối quan hệ với người khác, chúng ta thường chỉ bàn luận và đánh giá tính cách cũng như hành vi của họ. Đó là lý do tôi đã rút lui khỏi gần như mọi thứ gọi là ‘mối quan hệ’ – và tuổi già của tôi vì thế trôi qua khá cô độc.
Đạo diễn Ingmar Bergman là bậc thầy trong việc “mổ xẻ” các quy luật tâm lý và triết học trên màn ảnh. Trái dâu dại theo chân Isak Borg, một vị giáo sư y khoa 78 tuổi góa vợ, lạnh lùng, luôn giữ khoảng cách với gia đình và xã hội. Trên chuyến xe ô tô đi nhận bằng danh dự, Isak đã trải qua một cuộc “hành trình” thực sự – cả về mặt địa lý lẫn tâm tưởng.
Sự cứu rỗi ở chặng cuối cuộc đời
Suốt chuyến đi, Isak chìm trong những giấc mơ siêu thực và ảo giác về quá khứ. Ông thấy một chiếc đồng hồ không có kim (biểu tượng của việc thời gian của ông đã hết), thấy cỗ quan tài chứa chính thi thể mình, cũng như thấy lại mối tình đầu cất bước theo người khác vì thái độ cứng nhắc của ông. Chính khi đối diện với sự cô đơn và cái chết cận kề, lớp vỏ bọc kiêu hãnh của vị giáo sư già bỗng nhiên “vỡ vụn.” Ông nhận ra: thành tựu trí thức vĩ đại chẳng thể bù đắp nổi cho thất bại trong tình yêu thương dành cho đồng loại.
🎬 Vì sao nên xem bộ phim này?
Phim về hiện sinh
Tôi sẽ chết và các bạn cũng thế. Chính vì vậy mà tôi muốn khám phá. Tất cả chúng ta đều đang lao nhanh về phía cái chết, nhưng hiện tại, ở ngay khoảnh khắc này, chúng ta vẫn đang sống.
Nếu Ikiru và Trái dâu dại mang lại cảm giác ấm áp và hy vọng vào phút chót, thì Synecdoche, New York của đạo diễn Charlie Kaufman lại là cú “lao dốc” thẳng vào tâm điểm nỗi hoang mang hiện sinh (existential dread). Phim xoay quanh đạo diễn sân khấu Caden Cotard, người luôn bị ám ảnh bởi bệnh tật và cái chết. Khi nhận được một khoản tài trợ khổng lồ, anh quyết định dựng một vở kịch tái hiện chân thực nhất toàn bộ cuộc đời mình.
Khi nghệ thuật “nuốt chửng” thực tại
Để làm điều đó, Caden thuê một nhà kho khổng lồ, xây dựng một mô hình thành phố New York y như thật bên trong, đồng thời thuê diễn viên đóng vai anh cũng như những người thân của anh. Vở kịch cứ thế mở rộng ra, kéo dài hàng thập kỷ mà không bao giờ có hồi kết.
Caden bị mắc kẹt giữa ranh giới của thực và ảo; anh tìm mọi cách để kiểm soát, sắp xếp và tìm thấy “ý nghĩa” đời sống thông qua lăng kính nghệ thuật, để rồi cuối cùng đi đến kết luận: cuộc đời là một mớ hỗn độn không thể nắm bắt.
🎬 Vì sao nên xem bộ phim này?
Đọc thêm: Phim về ý nghĩa cuộc sống – Review 16 tác phẩm điện ảnh ‘kinh điển’ nên xem trong đời
Làm sao ta có thể tin vào những người trung tín – khi bản thân ta thiếu đức tin? Điều gì sẽ xảy đến với chúng ta – những người muốn tin, nhưng lại không thể? Còn những kẻ không muốn, cũng không thể tin thì sao?
Nếu có một hình ảnh mang tính biểu tượng nhất cho triết học hiện sinh trên màn ảnh, thì đó chắc chắn là cảnh chàng hiệp sĩ Antonius Block ngồi chơi cờ với Thần Chết trên bãi biển hoang vắng. Sau một thập kỷ chinh chiến trên chiến trường, Antonius trở về quê hương Thụy Điển, chỉ để chứng kiến đại dịch Cái Chết Đen đang càn quét, gieo rắc sự tuyệt vọng và cuồng tín khắp nơi.
Sự im lặng của Thượng đế
Khi Thần Chết đến tìm mình, Antonius quyết định thách ông đấu cờ để câu giờ. Không phải vì sợ chết, mà vì anh sợ phải ra đi trong sự trống rỗng. Anh tuyệt vọng tìm kiếm một bằng chứng cho sự tồn tại của Thượng đế để giải thích cho đau khổ của nhân loại – nhưng những gì anh nhận lại chỉ là sự im lặng đến “rợn người” của vũ trụ.
Sự “phi lý” ở đây nằm ở việc con người tha thiết cầu xin một lời giải đáp, nhưng trời cao thì chẳng bao giờ lên tiếng.
🎬 Vì sao nên xem bộ phim này?
Phim về hiện sinh
Tôi đang tận dụng bản thân mình một cách trọn vẹn nhất, và tôi cho rằng đó là điều mà bất kỳ thực thể có ý thức nào cũng hy vọng đạt được.
Tuyệt tác khoa học viễn tưởng của đạo diễn Stanley Kubrick không trình bày sự phi lý qua các cuộc hội thoại đời thường, nhưng “ném” người xem vào không gian vĩ mô của vũ trụ. Phim mở đầu với thời kỳ bình minh của nhân loại, lướt qua sự phát triển của công nghệ trí tuệ nhân tạo (siêu máy tính HAL 9000), để rồi kết thúc bằng một chuyến du hành vượt ra khỏi ranh giới của không thời gian.
Sự nhỏ bé của nhân loại và khát vọng “Siêu nhân”
Cái “phi lý” trong tác phẩm nằm ở việc vũ trụ quá rộng lớn, lạnh lẽo và hoàn toàn thờ ơ trước sự tồn tại của con người. Mọi hỷ nộ ái ố, mọi cuộc chiến tranh hay thành tựu của nhân loại chẳng là gì nếu xét trong tương quan với không gian vô tận. Xuyên suốt phim, khối đá đen bí ẩn (Monolith) xuất hiện như chất xúc tác thúc đẩy sự tiến hóa.
Cảnh kết phim mang đậm tư tưởng của triết gia Nietzsche: Con người phải vượt qua chính giới hạn sinh học và lý trí của mình để vươn tới trạng thái “Siêu nhân” (Đứa trẻ Tinh tú – Star Child).
🎬 Vì sao nên xem bộ phim này?
Đó là Nguyên lý Bất định. Chúng ta không bao giờ thực sự biết… điều gì đang diễn ra. Vậy nên cậu không cần phải bận tâm. Không thể hiểu được chuyện gì cả đâu. Dù rằng cậu vẫn sẽ phải chịu trách nhiệm về nó ở giữa chừng.
Anh em đạo diễn nhà Coen luôn là “bậc thầy” trong việc biến sự phi lý thành những tấn hài kịch đen (dark comedy) xuất sắc. Người đàn ông nghiêm túc kể về Larry Gopnik, một giáo sư vật lý người Do Thái mẫu mực, sống cuộc đời vô cùng “nghiêm túc” và đúng luật. Thế rồi bất ngờ, tai họa giáng xuống đầu ông một cách hoàn toàn vô lý: vợ đòi ly dị để theo người bạn thân, sự nghiệp bị đe dọa bởi những bức thư nặc danh, ông anh trai ăn bám thì dính vào rắc rối pháp lý.
Đi tìm lý do giữa vũ trụ vô cảm
Giống như nhân vật Job trong Kinh Thánh, Larry không thể hiểu mình đã làm gì sai để phải chịu sự trừng phạt này. Ông chạy đi tìm ba vị giáo sĩ Do Thái (Rabbi) để xin lời khuyên, hy vọng tìm thấy một “ý nghĩa” đằng sau những đau khổ liên tục này. Tuy nhiên, thứ ông nhận được chỉ là những câu chuyện ngụ ngôn không đầu không cuối – cùng những lời khuyên sáo rỗng.
Phim mượn nguyên lý bất định của vật lý lượng tử để truyền tải thông điệp: Đôi khi, sự việc xảy ra chẳng vì lý do gì cả. Chính thái độ cố chấp đi tìm một câu trả lời hợp lý cho mọi thứ mới chính là ngọn nguồn của bi kịch.
🎬 Vì sao nên xem bộ phim này?
Phim về hiện sinh
Tôi từng cho rằng cuộc đời mình là một bi kịch, nhưng giờ tôi đã thấy, nó là một vở hài kịch.
Thật thú vị khi một bộ phim chuyển thể từ truyện tranh siêu anh hùng lại lọt vào danh sách này, nhưng Joker của Todd Phillips quả thực là một cuốn phim tâm lý – hiện sinh rất “nặng đô.” Khác với những ác nhân đơn thuần, Arthur Fleck là một con người mắc bệnh tâm lý, sống dưới đáy xã hội Gotham, luôn cố gắng mang lại tiếng cười nhưng lại liên tục bị chà đạp, khinh rẻ và phản bội.
Khi sự phi lý làm “biến chất” nhân cách
Arthur là hiện thân của những con người bị xã hội ruồng bỏ đến mức đánh mất mọi kết nối nhân tính. Khi niềm tin vào hệ thống và đạo đức hoàn toàn sụp đổ là lúc Arthur đối diện với vực thẳm của chủ nghĩa hư vô. Sự chuyển biến từ Arthur thành Joker xảy ra khi anh “chấp nhận” sự phi lý của cuộc đời – ngừng đóng vai nạn nhân, tự giải phóng bản thân bằng cách đảo ngược hệ quy chiếu:
“Tôi từng nghĩ cuộc đời mình là một bi kịch, nhưng giờ tôi nhận ra, nó là một vở hài kịch.”
🎬 Vì sao nên xem bộ phim này?
Có hai cách để đi qua cuộc đời này: con đường của tự nhiên & con đường của ân sủng. Con phải chọn mình sẽ theo đuổi con đường nào.
Kiệt tác của đạo diễn Terrence Malick mở đầu bằng một câu trích dẫn trong sách Job (Kinh Thánh) – câu hỏi muôn thuở khi con người đối diện với mất mát: “Ngài ở đâu khi con kêu cầu?”. Nội dung phim đan xen giữa ký ức tuổi thơ của một người đàn ông tại Texas thập niên 50 với quá trình hình thành của toàn bộ vũ trụ từ vụ nổ Big Bang.
Con đường của Tự nhiên và Con đường của Ân sủng
Ngay từ đầu, phim vạch ra hai cách sống căn bản: Tự nhiên (ích kỷ, sinh tồn, thống trị – đại diện bởi người cha) và Ân sủng (vị tha, bao dung, chấp nhận hy sinh – đại diện bởi người mẹ). Khi người con trai qua đời, đức tin của người mẹ đột nhiên bị lung lay dữ dội.
Bằng cách đối chiếu nỗi đau bé nhỏ của gia đình với sự hùng vĩ, bao la của vũ trụ qua hàng tỷ năm, Malick không cố gắng giải thích nguyên do của đau khổ. Điều ông muốn khán giả hướng tới là thái độ quy phục khiêm nhường trước mầu nhiệm của Tạo Hóa – rằng tình yêu thương là phản ứng phù hợp duy nhất đối với sự im lặng của đất trời.
🎬 Vì sao nên xem bộ phim này?
Tôi đã kể cho anh nghe hai câu chuyện về những gì xảy ra ngoài đại dương. Chẳng câu chuyện nào giải thích được nguyên nhân con tàu chìm; cũng không ai có thể chứng minh chuyện nào là thật, chuyện nào là giả. Trong cả hai câu chuyện, con tàu đều chìm, gia đình tôi đều mất mạng, và tôi đều phải chịu đau khổ. Vậy anh thích câu chuyện nào hơn?
Được chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên, tác phẩm của đạo diễn Lý An mang đến một “bữa tiệc thị giác” rực rỡ, cũng như những thông điệp hiện sinh sâu sắc về đức tin. Nhân vật chính Pi là một cậu bé sùng tín, quyết định theo đuổi ba tôn giáo cùng lúc (Ấn Độ giáo, Kitô giáo và Hồi giáo). Sau khi trải qua biến cố đắm tàu, cậu đã phải trôi dạt trên Thái Bình Dương suốt 227 ngày cùng một con hổ Bengal tên Richard Parker.
Lựa chọn “câu chuyện” ý nghĩa hơn
Xuyên suốt hành trình sinh tồn kỳ diệu đó, Pi giữ được mạng sống nhờ việc dung hòa giữa lý trí sắc bén và đức tin mãnh liệt. Tuy nhiên, cú twist thực sự nằm ở cuối phim – khi Pi kể cho các nhân viên bảo hiểm hai phiên bản của những gì đã xảy ra ngoài đại dương. Một phiên bản có các con vật và hòn đảo ăn thịt người tuyệt đẹp; và một phiên bản thì trần trụi, tàn khốc và đẫm máu. Không ai có thể chứng minh đâu là sự thật; câu hỏi đặt ra là: “Anh thích câu chuyện nào hơn?”.
Việc chọn tin vào câu chuyện thứ nhất có thể ví như một dạng “bước nhảy của đức tin” (leap of faith) — chúng ta chọn tin vào Thượng đế và những điều mầu nhiệm, đơn giản vì điều đó khiến cho sự tồn tại trở nên đẹp đẽ và ý nghĩa hơn.
🎬 Vì sao nên xem bộ phim này?
Hãy cho Thượng đế thấy cha thực sự yêu quý Ngài – bằng cách cứu lấy mạng sống của những con người Ngài hằng yêu thương! Có một thứ còn quan trọng hơn cả sự phán xét của Giáo hội. Đây là lúc để cha thực hiện hành động yêu thương đau đớn nhất từ trước đến giờ.
Đây chính là phiên bản điện ảnh chuyển thể từ cuốn tiểu thuyết Trầm mặc của Shūsaku Endō. Việc đạo diễn lừng danh Martin Scorsese ấp ủ dự án này suốt gần 30 năm cũng đủ cho thấy sự phức tạp và chiều sâu của tác phẩm tới mức như thế nào.
Nghịch lý tình yêu thương và đức tin
Phim tái hiện cách chân thực và vô cùng tàn khốc hành trình của hai linh mục dòng Tên đến Nhật Bản thế kỷ 17 để tìm kiếm người thầy đã chối đạo. Chứng kiến cảnh các tín đồ nông dân bị tra tấn dã man đến chết – trong khi Thượng đế hoàn toàn im lặng, cha Rodrigues không khỏi rơi vào một cuộc khủng hoảng niềm tin tột độ. Ở cao trào của bộ phim, cha phải đứng trước một lựa chọn đầy đau đớn: liệu rằng cha sẽ bước chân lên bức tượng Chúa Jesus (fumie) để cứu người – hay sẽ “kiên định” với đức tin cá nhân, để đổi lại phải nhìn cảnh người vô tội đổ máu?
🎬 Vì sao nên xem bộ phim này?
Phim về hiện sinh
Đọc thêm: Phim về tâm linh – 14 tác phẩm điện ảnh thức tỉnh & khai sáng tâm hồn
Tại sao đom đóm phải chết sớm đến vậy?
Mộ đom đóm của Studio Ghibli không chỉ đơn thuần là một bộ phim hoạt hình cho trẻ em; đây còn là một kiệt tác phản chiến gây tiếng vang nhất lịch sử điện ảnh. Phim kể về hành trình sinh tồn của hai anh em mồ côi Seita và Setsuko giữa khung cảnh nước Nhật hoang tàn vào những ngày cuối cùng của Thế chiến II.
Trách nhiệm và cái giá của lòng kiêu hãnh
Thoạt nhìn, bi kịch của hai đứa trẻ là do sự tàn nhẫn của chiến tranh và sự thờ ơ của người lớn. Nhưng xét từ góc nhìn hiện sinh, bi kịch ấy còn đến từ “lựa chọn” của người anh Seita. Bất mãn với thái độ lạnh nhạt của người dì dượng, Seita chọn đưa em gái ra ngoài sống tự do trong căn hầm bỏ hoang. Cậu đã chọn lòng kiêu hãnh và tự do cá nhân, nhưng lại chưa đủ khả năng để gánh vác trách nhiệm sinh tồn đi kèm với sự tự do đó.
Cuộc đời ngây thơ của Setsuko vì thế lụi tàn nhanh chóng như những con đom đóm, để lại một nỗi đau đáu khôn nguôi về thân phận con người giữa “bánh răng” tàn nhẫn của lịch sử.
🎬 Vì sao nên xem bộ phim này?
Wladyslaw Szpilman: Tôi không biết phải cảm ơn ngài thế nào.
Đại úy Wilm Hosenfeld: Hãy cảm ơn Thượng đế, đừng cảm ơn tôi. Người muốn chúng ta sống sót. Dù sao thì, ta chỉ còn cách tin theo như vậy thôi.
Nếu bạn cảm thấy ấn tượng với tác phẩm Đi tìm lẽ sống của Viktor Frankl, thì Nghệ sĩ dương cầm chính là phiên bản điện ảnh hoàn hảo cho nội dung sách. Phim dựa trên hồi ký có thật của Władysław Szpilman, một nghệ sĩ dương cầm người Do Thái phải chật vật “trốn chui trốn lủi” trong khu ổ chuột Warsaw khi Ba Lan bị Đức Quốc xã chiếm đóng.
Nghệ thuật như chiếc “mỏ neo” níu giữ nhân tính
Szpilman bị tước đoạt mọi thứ: gia đình, danh dự, thức ăn, chỗ ở. Ông bị đẩy xuống trạng thái sinh tồn bản năng nhất của một con vật. Tuy nhiên, giữa khung cảnh hoang tàn, đói khát và sợ hãi tột cùng, chính âm nhạc (thứ tưởng chừng vô dụng nhất trong chiến tranh) lại trở thành “cứu cánh” cho tâm hồn ông.
Cảnh Szpilman trong cơ thể gầy trơ xương, đôi tay run rẩy lướt trên “phím đàn” vô hình giữa không trung, hay khi ông chơi bản Ballade số 1 của Chopin trước mặt viên sĩ quan Đức là minh chứng cho thấy: Con người có thể bị hủy hoại về thể xác, nhưng khát vọng vươn tới cái đẹp và ý nghĩa thì không thế lực nào giết chết được.
🎬 Vì sao nên xem bộ phim này?
Phim về hiện sinh
Đọc thêm: Hiroshima giận dữ, Nagasaki cầu nguyện – Vài dòng suy niệm cá nhân
Chị sẽ lạc lối mất nếu không có gánh nặng của hai đứa trên vai. Chị sẽ không đi đâu cả.
Triết gia Heidegger từng cho rằng, con người bị “ném” (thrownness) vào thế giới mà không được lựa chọn hoàn cảnh xuất thân. Ree Dolly, cô gái 17 tuổi trong Xương trắng mùa đông, chính là nạn nhân của sự “ném vào đời” đầy khắc nghiệt đó. Cô sống tại vùng núi Ozarks nghèo đói, lạnh lẽo, phải một mình chăm sóc người mẹ trầm cảm và hai đứa em nhỏ, trong khi người cha nghiện ngập đã cầm cố căn nhà để tại ngoại rồi biến mất.
Gánh nặng trách nhiệm giữa một thế giới thù địch
Nếu không tìm được cha (dù sống hay chết), gia đình Ree sẽ bị tống ra đường. Dù cho bị mắc kẹt giữa một cộng đồng khép kín, đầy rẫy tội phạm và những lời đe dọa bạo lực, Ree không vì thế mà than vãn hay gục ngã. Ngược lại, cô đã thể hiện một ý chí ngoan cường đáng kinh ngạc.
Tinh thần “hiện sinh” của Ree nằm ở chỗ chấp nhận hoàn toàn thực tại đen tối của mình, đồng thời tự gánh vác trách nhiệm hành động. Bởi cô biết rõ: ngoài bản thân cô ra, sẽ chẳng có vị cứu tinh nào đến giúp đỡ gia đình mình.
🎬 Vì sao nên xem bộ phim này?
Tình yêu là thứ duy nhất có thể cảm nhận vượt qua cả không gian và thời gian.
Bom tấn Interstellar lấy bối cảnh Trái Đất đang chết dần do biến đổi khí hậu. Cooper, một cựu phi công NASA, buộc phải bỏ lại cô con gái nhỏ để tham gia một sứ mệnh đầy nguy hiểm: du hành xuyên qua một hố giun (wormhole) để tìm kiếm một hành tinh mới cho nhân loại.
Tình yêu như một dạng “thần lực” của vũ trụ
Mâu thuẫn căn bản mà phim đề ra là: Giữa sự sinh tồn lạnh lùng của giống loài (đại diện bởi Giáo sư Brand và tiến sĩ Mann) và tình yêu thương cá nhân, điều gì thực sự có ý nghĩa hơn?
Câu trả lời của đạo diễn Nolan cực kỳ lãng mạn nhưng cũng đầy sức nặng: Tình yêu không phải phát minh của con người, cũng chẳng phải “ảo ảnh” về mặt cảm xúc. Nó là một thực thể có thể định lượng, là sức mạnh duy nhất có khả năng vượt qua không thời gian.
Chính tình yêu vô ngần của Cooper dành cho con gái đã trở thành “chiếc chìa khóa” cứu rỗi toàn bộ nhân loại.
🎬 Vì sao nên xem bộ phim này?
Phim về hiện sinh
Không có tình yêu nào cao đẹp hơn việc sẵn sàng hy sinh mạng sống vì bạn bè mình.
Khép lại danh sách là một bộ phim dựa trên thảm họa có thật, từng gây “chấn động” thế giới năm 1972: Chuyến bay số 571 chở đội bóng bầu dục Uruguay đâm sầu vào dãy Andes, bỏ lại những người sống sót giữa dãy núi tuyết cô lập ở nhiệt độ âm 30 độ C. Không thức ăn, không quần áo ấm, không cứu viện, họ phải đối mặt với một quyết định rùng rợn để sinh tồn: ăn thịt những người đồng đội đã khuất.
Tái định nghĩa luân lý
Khủng hoảng hiện sinh trong phim đã chạm đến giới hạn tận cùng của đạo đức và tôn giáo. Numa Turcatti, người kể chuyện, ban đầu kịch liệt từ chối việc ăn thịt người vì đức tin Công giáo của mình. Nhưng rồi cuối cùng, những người sống sót đã cùng đi đến một “khế ước” mới. Họ nhận ra rằng: việc trao thân xác cho bạn bè sống tiếp không phải một tội ác, mà là hành động của tình yêu thương vĩ đại nhất – giống như như khi Chúa trao ban Mình và Máu cho nhân loại vậy.
🎬 Vì sao nên xem bộ phim này?
Một “bộ phim hiện sinh” thì hoàn toàn không bị giới hạn trong một thể loại cụ thể như khoa học viễn tưởng hay chính kịch. Miễn là nội dung của nó xoay quanh các vấn đề căn bản của kiếp nhân sinh như:

Phim về hiện sinh
Có thể bạn quan tâm:

Sau đây là một cuộc đối thoại giả tưởng giữa hai tư tưởng gia hiện sinh Nietzsche và Dostoevsky, lấy bối cảnh hai người [...]

Có bao giờ giữa guồng quay hối hả của cuộc sống, bạn chợt khựng lại, nhìn vào gương và tự hỏi: “Người đang sống cuộc đời [...]

Ngày 25 tháng 12 năm 2012 – lễ Giáng sinh! Đó là lần đầu tiên trong đời tôi đi xem phim ở rạp. Và bộ phim tôi xem hôm đó [...]